CORLUTICARET.NET » YAZILAR
"rOi" NEDİR?

 "rOi" NEDİR?
 

Murat SEVGİ
HAYATA DAİR
mental@um.turkcell.com.tr
 

GÜNCELLEME: 29.01.2007 OKUNMA : 5024

 

 

 

YATIRIM PROJELERİNDE  "rOi" NİN HESAPLANMASI

         Birçok yatırımın ardındaki itici güç, firma kaynaklarının bugünkü kullanımının yada sarfiyatının gelecekte sağlayacağı finansal karlardır.

 

         Sistem projelerinde firma kaynakları için bir rekabet görürüz. Proje yöneticisinin sorumluluğu kullandığı kaynakların diğer beklentiler doğrultusundaki hareketleriyle birlikte projesini başarıyla tamamlamaktır. Buna ek olarak Proje Yöneticisi projesinin finansal olarak değerlendirilmiş olmasını garanti altına almalıdır.

         Proje eğer başlangıçta ve sonda kaynaklara yaptığı yatırımı belli bir süre sonunda geri alabiliyorsa onaylanacaktır.

         Bu finansal getirisi yüksek projelerin diğerlerine göre daha çok onaylandığını da göstermektedir. Günümüzün rekabetçi dünyasında yatırım karlarını en büyük etkileyen etken bu suretle ortaya çıkan kar-zarar hesaplarıdır. Proje Yöneticisi bunu göz önüne alarak kendisine verilen projenin gerçekleştirmeye değer olup olmadığından emin olmalıdır.

         Bu karar sadece maliyet değerlendirmesine dayanmamalıdır. Bazı yasal zorunlulukların karşılanması yada stratejik bir yön belirleme ve kar adına yapılıyor olabilir. Birçok proje bu değerlendirme sürecini yaşamaz.

         Birçok firma finansal değerlendirmede standart değerleri kullanır. ÖR. Üç yılda geri dönüşlü, %20 yatırım geri dönüşü vb.

          Proje yöneticisi kendi organizasyonunda finans ve yönetim muhasebesi uzmanlarıyla uygun metotları kullanarak değerlendirmeyi yapmalıdır.

Maliyetler:

          Maliyet, pek istenmeyen bir kelime olarak, geri dönüşü olmayan harcama olarak kabul edilir. Bugün kullanılan tabir ise “yatırım seviyeleri” dir. Bu kullanım yatırımın geri dönüşü ile ilgili daha pozitif bir anlam vermektedir.

         İki tip yatırım seviyesi vardır;

  • Geliştirme yatırımları – Bir kez yapılır.
  • Operasyonel yatırımlar - Sistem içinde ortaya çıkar.

Bu başlıklar altında birçok sermaye ve harcama katogorileri yer alır. Sermaye kalemleri; ödenekler, tahsisatlar ve amortismandır. Bu tip harcama kalemleri muhasebe departmanınca yönlendirilir. Sermaye harcamaları ise firma için bir değer yaratan harcamalardır. Network alımı bir sermaye harcamasıdır.

        Harcama kalemleri ise kalmayan ve bir yıldan az hayatı olan harcamalardır. Bakım anlaşması, özel ekipman alımı vb.

        Geliştirme yatırımları iki tip harcama şeklinde karşımıza çıkar;

  • Dolaysız - Projenin amacına yönelik nakit harcamalardır.
  • Dolaylı - Zaten devam eden ve projede de devam edecek olan nakit harcamalarıdır.

 

Yatırım Seviyelerinin Tahmini:

1- Deneyiminize dayanarak kaba tahminde bulunun. 100 milyar, 50 milyar, 10 milyar vb.

            2- Benzer büyüklükte ve kapsamda daha önce gerçekleştirilmiş projelere göre değerlendirme yapın.

3- Bilgi işlem ortamına hakim olun; gruplar, online, ekipman tipleri, yazılım tipleri, yazılım ve donanımların uygunluğu.

4- Kapsanacak coğrafik/fiziksel yerleşim sayıları ve bunların gelişim yatırımlarına etkisi. Veri çevrimi ve eğitim ile ilgili ödenekleri unutmayın.

5- İstenen bilgi akışı, bilgi kaynakları, on-line yanıt süreleri, kesinlikler ve zaman dilimleri

6- Elverişli teknik yeteneğin deneyim faktörü

7- İçerde geliştirilmesi gereken sistem bileşenleri ile dış kaynak ihtiyacı

8- Çözüme giderken geçilecek aşamalar.

9- Her aşamanın ayarı ve boyutlandırılması

10- Tahmin temellerinizi dokümante edin ve geliştirme ile ilgili varsayımları yapın.

Operasyonel Yatırımlar:

          Gerçekleşen harcamalar - varolan sistemlerin çalışırken sarf ettiği

          Tahmini harcamalar - Yeni sistemin çalıştırılması için gerekli harcamalar

          İkisinin arasındaki fark yeni sisteme geçiş harcaması olarak değerlendirilir.

 

1- İşgücü ( Kullanıcı personeli - sistemi işletmek, sistem personeli-destek bakım)

2- Bilgisayar borçlanmaları (CPU başına vb.)

3- İletişim/Network borçlanmaları

4- Kiralık ekipman

5- Bakım borçlanmaları

6- Disk alanı borçlanmaları

7- Ekipman amortismanı

8- Özel malzemeler/Sarf malzemeleri (kağıt, disket, kartuş)

9- Periyodik ödemeler (Güç sağlayıcılar vb.)

10- Yazılım lisansları

11- Destek hizmetleri

Karlar:

          Projenin karlarını miktar veya para olarak yatırım seviyeleri kadar tahminlendirmek pek kolay değildir.

1- Elle tutulur karlar

2- Elle tutulmayan karlar

3- Belirsiz karlar olarak üçe ayrılır.

 

1. Elle tutulur karlar

         Düşük riskli tahmin edilebilen ve kolaylıkla ölçülebilen karlardır. İki kaynağı vardır ve en alt kazançları pozitif etkiler. Bunlar;

·        Maliyet kalemleri olmaktan çıkan tahminler

·        Artan gelirler

          Çıkarılmış maliyetler tanımlanması nispeten kolay, personel ekipman , malzeme gibi düşünülebilen yada elimine edilebilen maliyetlerdir.

         Artan gelirle oluşan karlar nakit akışın gelişmesi, satış seviyelerinin yükselmesi, kötü alacakların azalması, verimliliğin artması ve çabuk faturalama gibi mekanizmalar sayesinde oluşur.

         Elle tutulur karlara “gerçek kar” da denir. Düşük risk, ölçülebilir olmak ve izlenebilirlik gibi özellikleri vardır. Bu özelliklere sahip olmadığında “görülemeyen karlar” adını alır.

2. Görülemeyen Karlar

         Tam olarak finansal bir değerlendirmenin yapılamadığı karlardır. Alternatiflerin seçiminde gerçek karlar arasındaki farklılıklar az olduğunda kullanılır.

·        Endüstri prestiji- firma imajı

·        Daha iyi enformasyon

·        Rekabet üstünlüğü

·        Firma içi iletişim

·        Bilgi yada uzmanlık gelişimi

·        Personelin kendini iyi hissetmesi vb.

 

3. Belirsiz Karlar

          Görünmeyen karlardan farkı; ölçülmeye çalışılmasındandır. Elle tutulur şeylerdeki azalma yada artma ve buradan elde edilen tasarruflar firmaların iş üzerindeki kontrolünü artırır. Ör.

·        Bilgi üretimindeki artış karar mekanizmalarının daha iyi işlemesine yarar.

·        Ürün yada serviste kalite kontrolün gelişmesi

·        Müşteri servisinin gelişmesi

 

         Bilgini gelişmesi, bir tahminde bulunmadan, bir karar etkisinin diğeriyle karşılaştırılabilmesini sağlar. Gerçek hayatta yüksek bir kesinlik derecesinde bunun oluşması mümkün değildir. Çünkü kararlar tek ve özgün ve karşılaştırılmaları için oluşturulmuş bir temel bulunmamaktadır.

         Belirsiz karların değerlendirilme amacı ; sübjektif değerlerin minimize, objektif değerlerin maksimize edilmesidir.

Karların tahmini

         Proje yöneticisi kar sağlayıcı sistem özelliklerinin tanımlanmasından sorumludur. Fakat gerçek karı sistemin kullanıcısı değerlendirebilir. Sadece kullanıcı kendileri için olumsuz/olumlu yanları ortaya koyabilir. Aşağıdaki diyagram sistem projelerinde karların değerlendirilmesi ve sorumluluklarla ilgili bir yaklaşım ortaya koymaktadır;

1.Aşama:          İstenen yatırım seviyelerinin tanımlanması         - Proje yöneticisi

2.Aşama:          Kar sağlayan noktaların tanımlanması                   - Proje Yöneticisi

3.Aşama:          Noktaların önem derecesine konması                - Kullanıcı Yöneticisi

4.Aşama:          En fazla karın hesaplanması                             - Kullanıcı Yöneticisi

5.Aşama:          Bu değerlendirme metodu istiyorsa                - Proje yöneticisi

                  evet - Durun

                  hayır - Bir sonraki en önemli kar noktasına yönelin - Proje yöneticisi

         Bu yaklaşım kullanıcılar en karlı hale gelmelerine yardımcı olur.

Değerleme Metotları

          Yatırımlar ile karlar arasındaki ilişki ve etkilerin kolaylıkla ve açıkça görülebilmesi için dokümante edilmeleri gerekir. Bu Yatırım/Kazanç Değerlemesi (YKD) ile mümkündür ;

1.          Bugünkü operasyonel harcamalar

2.          Yapılması düşünülen operasyonel harcamalar

3.          Kazanç-Kayıp (1-2)

4.          Düşünülen geliştirme yatırımları

5.          Nakit Akışı

6.          Finansal değerlendirme

7.          Kar yapısı (Elle tutulur, görülemeyen, belirsiz)

         Sonuç; ayrıntılı bilgi dağarcığı sayesinde rasyonel ve ölçülebilir iş kararlarının alınabilmesidir.

 

Yatırımın Geri Dönüşü

          Sermayenin, beklenen ortalama yıllık kazancının yüzdesel ifadesidir. Kar, girdilerin amortismanlar ve harcamalar düşüldükten sonra ve vergiden önceki halidir.

ROI = (Ortalama Yıllık Net Gelir / Yatırım Tutarı) x 100

Örneğin;

Yatırım 20 Milyar

Amortisman Hariç 40 Milyar

5 yıllık beklenen gelir

Amortisman Dahil (%100) 20 Milyar

Net 20 Milyar

Ortalama yıllık net gelir 20 / 5 = 4 Milyar

(4 / 20) x 100 = %20 yıl

Sonuç; Yatırımın %20’si geri dönecektir.

Geri Ödeme Dönemi

          Yapılan yatırımın geri dönüş süresidir. Harcamaların üstündeki gelirler amortisman ve vergi hariç düşünülür.

ÖR.

Yatırım 20 Milyar

Yıllık tahmini gelir 8 Milyar/yıl

(Amortisman ve vergi hariç)

 

Yatırımın geri dönüş süresi 20 / 8 = 2.5 yıl

Problemler

          Yukarıda açıklanan yöntemler çok basit olduklarından ve yeterince açık olmadıklarından çeşitli problemler ortaya çıkar. Çünkü bugünkü 1 TL’nin satın alma gücü bir sonraki günün 1 TL’sinden farklıdır. (enflasyonist etki)

         Ama yukarıdaki metotlar kısa dönemli düşünülerek tekrarlandığında çeşitli faydalar sağlar;

Tüm dönemsel karlılık

Yatırıma sağlanan ödenek ve gelirler

Amortisman

1 TL’nin düşüş değeri

 

Diğer projelerle aynı temelde karşılaştırma imkanı sağlar.

Iskonto yaklaşımına ihtiyaç duyulur.

Iskontolama

          Kazancın zaman içinde bugünkü değere indirgenmesidir. Bugünkü TL yarınkinden daha değerlidir. Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir.

 

1 / (1+I)n olarak hesaplanır. Burada;

 

I: faiz oranı

n: yıl sayısı

 

Marjinal oran; p

 

  • projeyi finanse edecek fonları borçlanmasıyla ödenecek olan oran faiz oranı yada
  • yatırıma değil de bankaya yatırılsaydı gelecek faiz oranı

         Bu oran, banka oranlarından yaklaşık %1-%4 fazla olacaktır ve firma muhasebecileri tarafından kabul edilebilir bir oran olacaktır. Marjinal oranlar firmadan firmaya %1-2 değişiklik göstermektedir.

          Iskonto hesabı “bugünkü değer” gelecekteki elde edilecek parayı bugünkü alım gücünde görebilmemizi sağlar.

         Eğer tüm yatırım toplamları ve tüm ıskontolanmış bugünkü değerler sistem süresince elde edilebilirse buna “net bugünkü değer” adı verilir. Bu ise projeleri karşılaştırarak en yüksek “net bugünkü değer” sağlayanı seçmemizi sağlar.

         İç Geri Dönüş Oranı (Interval Rate of Return (IRR) )

         Bilinen net bugünkü değerden marjinal oranına ulaşılmayı amaçlayan, ıskontolama metotlarının daha geniş bir uygulamasıdır.

IRR = Yatırımın onun hayatı sonunda geri ödemeyi sağlayacak orandır. Yani bu marjinal oran, net bugünkü değeri “0” layan değerdir.

         İç değerleme olarak da bilinen matematiksel yöntemle bulunur.

 

IRR= N1 + ( (P1 x N2) / (P1 + P2) ) Bu eşitlikte;

 

N1 = Pozitif bugünkü değer (NBD) veren marjinal oran

P1 = Pozitif NBD

N2 = Marjinal oranlar arasındaki fark

P2 = Negatif NBD (Pozitif NBD’ ye eklerken işareti dikkate almayın)

Özet

Proje Yöneticisi;

1.          Stratejiyi belirleme ; Yüksek dönüşü olan projeyi seçme

2.          Proje Başlangıcı; Finansal kontrol mekanizması kurulmalı

3.          Aşama sonu gözden geçirmeleri; yüksek riskli projelerde işlerin yolunda gittiğini garanti altına almak

4.          Alternatiflerin seçimi; finansal karşılaştırma ile seçilenin en iyi yol olduğunu ortaya koymak

5.          Son gözden geçirme; Amaçlara ulaşıldı mı/başarıldı mı yapılması

 

 

 

    BU YAZIYA YAPILAN YORUMLAR
YORUM YAPAN : Mesude Yıldırım      TARIH : 27.11.2009
Roi hakkında çok iyi bir bilgi kaynağı sağlamışsınız. Irr için de böyle bir bilgi var mı? Irr'yi yada linkini yayınlarsanız iyi olur. Selamlar

YORUM YAPAN : Rauf DEMİRCİ      TARIH : 05.02.2007
VLAT Sayısı ve SWOT analizi ile ilgili yazılarınız rOi kadar çok kullanılmasa da 3 yada 4 yıl önceki halleri (elimde) var.
Bunların güncellemeleri var mı?
Web de arattığımda "VLAT 2.1" in üç değişik formu çıkıyor.
Olası değişikliklerin düzenli şekilde hazırlanmış şekli mevcut mu?

Çorlu Ticaret Sitesinin tüm çalışanlarına saygılarımı sunarım.


Dr. Rauf DEMİRCİ
rauf_demirci@hotmail.com
İÜ. İİBF. İşlt.Ynt.Bl.

YORUM YAPAN : Murat SEVGİ      TARIH : 05.02.2007
Kullanılan rOi Metodu:

* Yapılan yatırımın ne kadar sürede geri döneceğini öngören bir değer oluşturmaktadır.

* Yapılan değer tespiti yatırım öncesi değer olduğu için anlıktır. (Yani sürece bağlı bir türevden bahsetme ihtiyacı yok.)

* Kaldı ki; Proje oluşumu esnasında öngörülerin yoğuluğu, kullanılan değerlerin yuvarlama değerler olması ve yaklaşık değerler öngörülmesi dinamik olmayı ZATEN engeller.

Zeynel beye yorumu için teşekkür ediyorum.

YORUM YAPAN : Zeynel KURT      TARIH : 01.02.2007
Geçenlerde Mail gurubunda da aynı hatalı hesap vardı.

Hesabın hatalı yanı şu.

Amortismanla yıllık getiri ve götürü dengesinin tam kurulamaması.
Sonuçta sizin dediğiniz sonuç anlık olarak hesaplanması anlamına gelir ki böyle yaparsak dinamik bir sonuç çıkmaz.

Yine de önümüzü görmek için iyi bir hesap yöntemi.



   YORUM YAPIN

 
    EDITÖRE AIT SON 15 YAZI   Bu Editöre Ait Tüm Yazılar
    - ENERJİ VE ÇORLU   (01.06.2007)
    - BAŞAR[AMA]MA   (24.05.2007)
    - KOBAY   (22.05.2007)
    - HESAP DIŞI BİR YAZI   (09.05.2007)
    - SAKIN KEMİĞE DAYANMASIN HAA!   (08.05.2007)
    - DURDURUN!   (10.04.2007)
    - KİRLİ ELLER   (04.04.2007)
    - BİLGİ TOPLUMU   (03.04.2007)
    - SİNEMA   (26.03.2007)
    - TİYATRO   (24.03.2007)
    - ÇUVALLADIK   (21.02.2007)
    - SİBERTERÖRİZM   (13.02.2007)
    - E-DEVLET'ten M-DEVLET'e: Türkiye   (12.02.2007)
    - "rOi" NEDİR?   (29.01.2007)
    - AB PROJE DESTEĞİ   (28.12.2006)
Yazarın Tüm Yazıları

 

 












Siz de Mail Listemize Katılın

Listemize katılarak en son
haberleri bültenler halinde düzenli olarak alabilirsiniz.

 
Alışveriş Merkezleri | Ambalaj | Bilgi Teknolojileri | Çiçekçilik | Danışmanlık | Dayanıklı Tüketim | Denizcilik | Deri Sanayi ve Ürünleri | Diğer Sektörler | Eğitim | Eğlence | Elektrik - Elektronik | Enerji | Ev Ve Bahçe Aksesuarları | Finans | Fotoğraf Ve Sanat | Gayrimenkul | Gıda | Hayvancılık | Hazır Giyim | Hırdavat / Nalburiye | Hizmetler | Inşaat / Yapı | İklimlendirme Sistemleri | İthalat / İhracat | Kamu Kurumları | Kırtasiye / Basım | Kimyasal Madde | Kişisel | Makine / Metal | Market / Mağaza | Matbaa Ve Yayıncılık | Meslekler / Dernekler | Mobilya | Orman Ürünleri | Otomotiv Ve Yan Sanayi | Oyuncak | Pazarlama | Plastik | Reklamcılık | Sağlık | Sigorta / Resürans | Sivil Toplum | Süs Eşyaları | Takı / Aksesuar / El Sanatları | Tarım Ve Ziraat | Taşımacılık / Lojistik | Tekstil / Giyim | Telekominikasyon | Tıp / Sağlık | Turistik İşletmeler | Üretim Sanayi - KOBİ | TÜM SEKTÖRLER |

CorluTicaret.Net Hakkında  |  İletişim  |  Sıkça Sorulanlar  |  Reklam Programları  |  Özel Firma Üyeliği
 
 
 
©2006 CorluTicaret.Net.Tüm Hakları Saklıdır.Sitede Geçen Tüm Yazı, Döküman v.b Kaynakların
 Izinsiz Kullanılması Suçtur ve Sitede Adı Geçen Firmaların Tüm Bilgilerinden Sadece Ilgili Firma Sorumludur.
Ayrıca Bkz. Gizlilik & Güvenlik Politikası
Çorlu Web Tasarım
spektra